GENEL TANIM

Elektronik Ürün Senetleri (ELÜS)

ELÜS Oluşturma (ihraç)

Elektronik Ürün Senedi (ELÜS), ticaret borsaları ile sözleşme imzalamış lisanslı depolar tarafından depoya giren ürünleri temsilen Elektronik Kayıt Kurallarına uygun olarak oluşturularak, Merkezi Kaydi Sistemde, mudiler (yatırımcılar) adına açılan hesaplarda izlenirler.

Tarım ürünün; Lisanslı Depo işletmesi tarafından teslim alınarak; tartım, analiz ve sınıflandırma işlemi yapılarak kabul edilmesinden sonra Lisanslı Depo İşletmesi, ELÜS’ü Merkezi Kaydi Sistem (MKS)’de oluşturur ve ELÜS mudinin aracı kuruluş nezdinde bulunan hesabına otomatik olarak aktarılır. Mudiler, ELÜS’ün saklama yöntemini (aynen saklama veya mislen saklama) ürün tesliminde Lisanslı Depo İşletmesine beyan ederler. Lisanslı deponun başvurusu üzerine, her ELÜS için Takasbank tarafından; Ürünün cinsini, sınıfını, grubunu, alt grubunu, teslim yerini (Şube), son depolama tarihini (ay/yıl), Lisanslı Depo İşletmesini, hasat tarihini(ay/yıl) içeren bir ISIN üretilir. Üretilen ISIN bilgisi MKK’ya ve Lisanslı depoya bildirilir.

ELÜS Alım Satım İşlemleri

ELÜS’ler, ticaret borsaları bünyesinde oluşturulan Elektronik Ürün Senedi İşlem Platformlarında işlem görmektedirler.

Seans sonunda gerçekleşen işlemlere ait işlem dosyası, Borsa tarafından takas işlemleri için Takasbank’a elektronik ortamda bildirilir. İşlem dosyasında aşağıdaki bilgiler bulunur.

  • ELÜS Kodu
  • Miktar
  • Fiyat
  • Alan Müşteri Hesabının Bulunduğu Üye (banka, aracı kurum)
  • Alıcı Müşteri Hesap No
  • Satan Müşteri Hesabının Bulunduğu Üye (banka, aracı kurum)
  • Satıcı Müşteri Hesap No
  • Lisanslı Depoculuk Tazmin Fonu Payı
  • Borsa Tescil Ücreti Payı
  • ELÜS depo ücreti

Elektronik Ürün Senetleri (ELÜS) Takası

ELÜS’lerin takası, Takasbank Şartlı Virman Sisteminde gerçekleştirilir. Şartlı Virman Sistemi, aracı kuruluş müşteri hesapları arasında eşanlı kıymet ve nakit transfer imkanı sağlayan bir sistemdir. ELÜS Takasını gerçekleştirecek Aracı Kuruluşların, MKK ve Takasbank nezdinde hesapları ve işlem yapma yetkisi olması gerekmektedir.Borsa’dan gelen işlem bilgilerine göre Takasbank tarafından alıcı ve satıcı taraf için Şartlı Virman (SRV) talimatları oluşturulur. Talimatlarda müşteri hesap bilgileri yer alır. Oluşturulan talimatlar, üyelerin onayına gönderilir. Onay aşaması, üyeler için işlem ve müşteri bilgilerini kontrol olanağı sağlar. Tarafların talimatları onaylamasıyla, alıcı ve satıcı taraf arasında Şartlı Virman (SRV) sözleşmesi oluşur. Şartlı virman sözleşmesinde, ELÜS satan taraf kıymet borçlu/nakit alacaklı, ELÜS alan taraf ise kıymet alacaklı/nakit borçlu olur. Tarafların onayı sonrası oluşan sözleşmeler, MKK sistemine gönderilir. Kıymet borçlarında, Şartlı virman sözleşmesi MKK’ya transfer edilince, MKK sistemi müşteri hesabını kontrol eder, bakiye varsa blokeye alır. (Borç kapanır). Nakit borçları ise Takasbank sisteminde ELÜS alan aracı kuruluş tarafından Takasbank ekranları aracılığıyla, Aracı Kuruluşun serbest cari hesabından kapatılır. Kıymet (ELÜS) ve nakit borçları kapanan sözleşme, sistem tarafından otomatik olarak gerçekleştirilir. Eşanlı olarak; MKK sisteminde kıymet virmanı, Takasbank sisteminde de nakit virmanı gerçekleştirilerek işlem sona erer. Takas son saati 17.00’dır. İşlemlere ilişkin gerçekleşmeyen kayıtlar takas son saati itibariyle iptal edilir. Gerçekleşmeyen şartlı virman işlemleri, Borsa’ya bildirilir. Blokeye alınan nakit/kıymet blokeleri kaldırılarak serbest hesaplara iade edilir. Takasbank, takas işlemi sırasında satıcı tarafa ödenen ürün bedeli içerisinden; Lisanslı Depoculuk Tazmin Fonu payı ve Tescil ücretini alarak Borsa hesabına, ELÜS depo ücretini (saklama ücreti) ise Lisanslı Depo hesabına aktarır.

 Tarihçesi

Elektronik Ürün Senetleri’nin oluşturulma, alım satım ve takas süreçleri ile ilgili 2012 yılı içerisinde İzmir Ticaret Borsası, Ege Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk A.Ş., Merkezi Kayıt Kuruluşu ve Takasbank tarafından ortak çalışmalar yürütülmüş, ilk aşamada işlem görecek olan pamuğa dayalı elektronik ürün senetlerinin (ELÜS) oluşturulması ve takas süreçleri ile ilgili çalışmalar tamamlanarak, İzmir Ticaret Borsası ile Takas işlemleri protokolü imzalanmıştır. 25 Temmuz 2013 tarihinde İzmir Ticaret Borsası’nda alım satım işlemleri başlamıştır.

2013 yılında İzmir, Ankara, Konya ve Polatlı; 2014 yılında Bandırma ve Gaziantep Ticaret Borsaları ile 2015 yılı içinde ise Lüleburgaz Ticaret Borsası ile takas işlemleri protokolü imzalanmış ve borsalar Takasbank'a üye olmuşlardır.