|
|
 |
|
|
|
|
|
|
|
Aracı kuruluşların kendi aralarında yaptıkları nakit ve hisse senedi teslimini içeren işlemlerin teslim karşılığı ödeme prensibine göre eş-anlı gerçekleştirilmesini sağlayan, “Şartlı Virman Sistemi” hisse senetleri için 17 Eylül 2001 tarihinde sabit getirili menkul kıymetler (tahvil ve bonolar) için 29 Nisan 2002 tarihinde uygulamaya alınmıştır.
Şartlı Virman Sistemi ile, ülkemizin en önemli transfer ve ödeme sistemlerinden birini işleten Takasbank sisteminde de, nakit ve işleme konu hisse senetlerinin sistem üzerinden eş-anlı transferi mümkün hale gelmiştir ve karşı taraf riski alınmadan transfer işlemleri yapılabilmektedir. Ayrıca, Borsa işleminin yapıldığı gün ile transfer işleminin gerçekleştirilmesine kadar olan zaman içinde üyeler arasında yapılan teyidleşme işlemlerinin elektronik ortamda yapılmasına da olanak sağlayan bir sistemdir.
Şartlı Virman Sistemi ile özellikle, yabancı işlemlerinde saklamacı kuruluşlarla işleme Borsada aracılık yapan kurumlar veya Takasbank sisteminde ayrı saklama hesabı bulunan kurumsal yatırımcılarla, bunlar adına işlem yapan kurumlar arasındaki transfer işlemlerinde yaşanan bazı güçlüklerin ve oluşan risklerin azaltılması amaçlanmıştır.
1. Hisse Senedi Şartlı Virman İşlemleri
Şartlı virman işleminin sistem üzerinden gerçekleştirilebilmesi için, öncelikle işleme konu transfer talimatının sisteme tanımlanması zorunludur. Şartlı virman işleminin sisteme tanımlanması, işleme taraf olan her iki aracı kuruluşun ayrı ayrı talimat tanımlaması şeklinde olabileceği gibi, taraflardan birinin sisteme tanımladığı talimatın diğer aracı kuruluş tarafından onaylaması şeklinde de olabilir. Talimatlar sistem tarafından otomatik olarak eşleştirilerek zorunlu alanlar aynı ise işlem teyit edilir. İşlemin tarafları (üye/karşı üye), talimat tipi (kıymet/nakit), valör tarihi, menkul tanımı, adet, YTL tutarı bilgileri tutarlı olmalıdır.
Şartlı virmana, hisse senedi, rüçhan ve makbuz konu olabilmekte ve nakit yükümlülükleri YTL olarak yerine getirilmektedir.
İleri valörlü girilen talimatlar; girildikleri tarihte eşleştirme prosesine tabi olurlar ancak valör tarihi güncel tarihe eşit olduğunda işleme konu olurlar.
Şartlı virman işlemine ilişkin nakit işlemleri Takasbank sisteminde, kıymet işlemleri ise MKK sisteminde sonuçlandırılır. İşleme taraf kurumların yükümlülüğünü yerine getirebilmeleri için, kurum hesabı altında açılan bloke hesaplar kullanılmaktadır. Nakit borçları Takasbank ekranları kullanılarak serbest hesaptan bloke hesaba aktarım yapılarak, kıymet borçları ise MKK sisteminde otomatik bloke hesaba aktarım yapılarak kapatılır.
İşleme taraf olan üyelerin borçlarını kapatmalarını takiben şartlı virman işlemi sistem tarafından otomatik olarak gerçekleştirilir.
Şartlı Virman işlemlerinde kapatılan kıymet sözleşme borçları geri alınamaz ancak şartlı virman hesabına aktarılan nakit, işlem gerçekleşmediği sürece geri alınabilir. Valör tarihinde şartlı virman son saatine kadar gerçekleşmeyen talimatlar sistem tarafından iptal edilir.
Şartlı virman işlemleri; normal şartlı virman, zincir işlemleri ve takas tanımlı şartlı virman olmak üzere üç gruba ayrılmıştır;
Normal Şartlı Virman: Üyelerarası nakit ve kıymet transfer işlemlerinde, her iki tarafın da yükümlülüğünü yerine getirmesi şartıyla transfer işlemlerinin eş zamanlı olarak gerçekleştirilmesini sağlar.
Zincirleme İşlemler: Diğer üye veya üyelere karşı yükümlü olunan kıymet veya nakdin başka bir üye veya üyelerden olan alacaklardan karşılanması isteniyorsa, bu işlemlere ilişkin şartlı virman talimatları ilişkilendirilerek zincir oluşturulabilir. Böylece, üyeler borçlu ve alacaklı oldukları talimatlar için net bakiye üzerinden yükümlülüklerini yerine getirerek işlemlerin tamamlanmasını sağlarlar. Zincir kurulmak istenen işlemlerde kıymet borçlu ve alacaklı yatırımcı hesabının aynı olması gerekmektedir.
Zincir işlemi gerçekleşmediği sürece zinciri oluşturan üyenin, ilişki kurduğu şartlı virman eşleşen talimatlarından birini veya birkaçını zincirden çıkartması mümkün olduğu gibi yeni eşleşen talimat eklemesi de mümkündür.
Üyeler zincir işlemlerine sadece “Normal” şartlı virman eşleşen talimatlarını konu edebilirler.
Zincir işleminin gerçekleşmesi için zincire taraf olan tüm üyelerin yükümlülüklerini yerine getirmesi gerekmektedir.
Takas tanımlı Şartlı Virman: Takas Tanımlı Şartlı virman işleminde ise aracı kuruluşların takas sisteminden olan alacağı şartlı virman işlemine dahil edilmekte ve böylece DVP’nin iki kez uygulanmasından kaynaklanan kilitlenmenin ortadan kaldırılması amaçlanmıştır.
Aracı kuruluşlar, şartlı virman talimatlarını Takasbank sistemine iletirken işlemlerini takas tanımlı hale getirebilirler. Takas tanımlı olması ile; takasa olan borçlarının şartlı virman alacakları ile karşılanması veya şartlı virman borçlarının takas alacakları ile karşılanması mümkün olmaktadır. Takasa tanımlama talimat girişinde belirtilebileceği gibi, daha önceden takas tanımlı olarak tanımlanmayan ŞV talimatlarının daha sonradan da takasa tanımlanması mümkün olmaktadır.
Eşleşen talimat konusu kıymet/nakitten takas borcu veya takas alacağı olmayan üye, bu eşleşen talimatı takasa tanımlayamaz.
Takas tanımlı şartlı virmana taraf üyelerin kıymet borçları normal şartlı virmanda olduğu gibi MKK tarafında otomatik kapatılır. Eşleşen talimat için karşı üye borcunun tamamı kapatıldığında, Takasbank sisteminde bloke serbestleştirme ve takas havuzundan kıymet
ayırma işlemleri yapılır.
2. Tahvil ve Bono Şartlı Virman İşlemleri
Şartlı virman işleminin sistem üzerinden gerçekleştirilebilmesi için, öncelikle işleme konu transfer talimatlarının her iki üye tarafından da sisteme tanımlanması zorunludur. Sisteme ileri valörlü talimat girişi mümkün olup, işlem valör günü gerçekleştirilir.
Talimatlar sistem tarafından belirli aralıklarla eşleştirilir ve netleştirilir. Eşleştirme kriterlerine uyan talimatlar onay ekranında görüntülenir. her iki üyenin de onay ekranında gerekli tanımlamaları yapıp, borç kapatması sonucunda işlem gerçekleşir.
İşlem gerçekleşmediği sürece borç kapatma işlemi geri alınabilir.
Şartlı virman işlemleri için aşağıdaki opsiyonlar tanımlanabilir.
Takas tanımlılık: Üyeler şartlı virman işlemlerinden kaynaklanan alacakları ile İMKB Tahvil ve Bono Piyasası işlemleri sonucunda oluşan takas borçları arasında ilişki kurarak gün içi fonlama ihtiyacını azaltabilirler. Ancak şartlı virman grubuna taraf olan üyelerden sadece bir tanesi takas tanımlılık opsiyonunu kullanabilir. Takasa tanımlanan işlemlere ait yükümlülüklerin İMKB Genelgelerinde belirtilen süreler dahilinde yerine getirilmesi gerekmektedir. Aksi halde temerrüt hükümleri uygulanır.
Zincirleme işlem: Aracı kuruluşlar diğer üye/üyelere karşı yükümlü olduğu kıymeti başka bir üye/üyelerden olan alacağı ile karşılayabilmek için zincir kurabilirler.
Netleştirme: Her iki üyenin de talebi halinde, iki üye arasında gerçekleşen kesin alım satım ve repo-ters repo işlemleri için menkul kıymet bazında netleştirme yapılır.
Son İşlem Zamanı: Şartlı virman işlemlerinin taraflarından biri ya da her ikisi işlemin belirli bir saate kadar gerçekleşmesi için son işlem zamanı belirleyebilir. Her iki üye de son işlem zamanı tanımlamış ise, erken olan zaman dikkate alınır. Şartlı virman işlemi belirlenen son işlem zamanından sonra gerçekleştirilmez.
Parçalı işlem: Taraflar eşleşen şartlı virman işlemi gruplarının parçalı olarak gerçekleştirilmesini talep edebilirler. İşlemin parçalı gerçekleştirilmesi için her iki tarafın da parçalı işlem opsiyonunu seçmiş olması gerekmektedir.
EFT: Bankalar şartlı virman işlemi sonucunda Bankamız nezdindeki 11 nolu serbest cari hesaplarına alacak kaydedilen nakit tutarın ya da 501 nolu serbest depo hesaplarına alacak kaydedilen menkul kıymetlerin TCMB nezdindeki hesaplarına aktarımını talep edebilirler. Üyeler bu taleplerini onay ekranında belirterek işlemin otomatik yapılmasını sağlayabileceklerdir.
Öncelik: Üyelerin aynı cins menkul kıymet ya da nakit borçlarını toplu olarak kapatmaları durumunda, borç kapatma işlemi sistemde bekleyen kayıtlar için giriş /onay ekranında verilen öncelik sırasına göre yapılır. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|